هه‌ڵۆ

پاییزه‌، دارو ده‌وه‌ن بێ به‌رگه‌
دڵ په‌شۆكاوی خه‌یاڵی مه‌رگه‌

هه‌ر گه‌ڵایێ كه‌ له‌ دارێ ده‌وه‌رێ
نووسراوێكه‌ به‌ ناخۆش خه‌وه‌رێ

تاو هه‌ناوی نییه‌ وا مات و په‌شێو
له‌شی زاماری ده‌كێشێته‌ نشێو

ڕۆژپه‌ڕه‌، سارده‌ كزه‌ی بای زریان
كاته‌ بۆ ژینی له‌ده‌سچوو، گریان

دڵی پڕ بوو له‌ په‌ژاره‌ و له‌ دڵۆ
ژینی خۆی هاته‌وه‌ بیر پیره‌هه‌ڵۆ

به‌ قسه‌ خۆشه‌ مه‌ترسیی مردن
تاڵه‌ ئه‌و هه‌ستی به‌ مردن كردن

كاتی كۆچكردنه‌، وه‌ختی سه‌فه‌ره‌
داخه‌كه‌م، سه‌ختیی نه‌مانم له‌به‌ره‌

هه‌ر بینا هات ئه‌جه‌ل و من مردم
با له‌ شیوێ په‌ڕ و باڵی بردم

تۆ بڵێی پاشی نه‌مان ژینێ بێ؟
بۆ له‌شی سارده‌وه‌بوو تینێ بێ؟

تۆ بڵێی ئه‌و خه‌وه‌ هه‌ستانی بێ؟
یانه‌ ئه‌و قافڵه‌ وه‌ستانی بێ؟

مه‌رگه‌ دێ و دوا به‌ هه‌موو شت دێنێ
هه‌موو ئاواتێ له‌ دڵ ده‌ستێنێ

پاشه‌رۆكێكی بكه‌م له‌م باخه‌
تاكوو باڵ و په‌ڕی من په‌رداخه‌

هه‌ر بڕۆم نابه‌ڵه‌د و بێ سه‌ر و شوێن
دیار نییه‌ خێڵی هه‌ڵۆیان له‌ كوێن

شاره‌زای ڕێگه‌یی مردن كێیه‌؟
چییه‌ ئه‌و مه‌نزڵه‌، كوێنه‌ی جێیه‌؟

نابمه‌ ڕێبواری كه‌لی هات و نه‌هات
چاره‌كه‌م به‌شكوو ئه‌وا هات و نه‌هات

خۆی به‌ خۆی گوت كه‌ ده‌چم بۆلای قه‌ل
كه‌یخودای پیر و به‌ بیری گه‌لی مه‌ل

هه‌ڵفڕی ڕاوكه‌ری زاڵی كه‌ژ و كێو
له‌ چیای به‌رزه‌وه‌ ڕووی كرده‌ نشێو

كه‌وته‌ ئه‌و ده‌شته‌ له‌ ترسا ته‌ق و ڕه‌و
ده‌رپه‌ڕی كوڕكوڕ و كڕ مایه‌وه‌ كه‌و

هاته‌ لای قه‌ل به‌ كزی و بێ وازی
قه‌ل گوتی: مامه‌ هه‌ڵۆ، ناسازی؟

گوتی قاڵاوه‌ ڕه‌شه‌ی پسپۆرم!
پیرم و پێیه‌ له‌ لێوی گۆڕم

باخی ژینم به‌ خه‌زان ژاكاوه‌
كاتی مه‌رگه‌ و ئه‌جه‌لیش ناكاوه‌

پێم بڵێ، چۆنه‌ كه‌ تۆ هه‌ر لاوی؟!
زۆر به‌ ساڵ پیری، به‌ڵام چا ماوی!

هێزی ئه‌ژنۆم نییه‌، باڵ بێ هێزه‌
هه‌موو گیاندارێ ژیانپارێزه‌

قه‌ل گوتی: باشه‌ كه‌ گوێ ڕادێری
په‌ندی من پاكی به‌ دڵ بسپێری!

ئه‌و ده‌مه‌ی بابی به‌هه‌شتیی من مرد
دوور له‌ تۆ، ده‌رد و به‌ڵای ئێوه‌ی برد

پێی گوتم ڕۆڵه‌ هه‌وای ڕاز و نزار
هه‌یه‌تی ده‌رد و نه‌خۆشیی به‌ هه‌زار

دیق و زه‌ردوویی و ئاهۆ و وه‌رهه‌م
به‌ گژه‌ی بای به‌قه‌وه‌ت دێن به‌رهه‌م

گۆشتی كه‌و چه‌نده‌ كه‌ تامداره‌ به‌ ناو
هه‌نگ و هاڵاوێ ده‌هه‌نوێته‌ هه‌ناو

تا وزه‌ی بیر و خه‌یاڵ سه‌رده‌كه‌وی
كه‌ له‌ گوڕ كه‌وتی وه‌ها وه‌رده‌كه‌وی

په‌ین و پاڵێ كه‌ له‌ پاڵی دێێه‌
مه‌نزڵی نۆكه‌ری خۆتی لێیه‌

كه‌ره‌تۆپیو و كه‌لاكی گوێلـک
هه‌ڵمی دڵڕوونكه‌ره‌وه‌ی سه‌ر گوێلـک

پێكه‌وه‌ چینه‌ بكه‌ین له‌و په‌ینه‌
بۆی سه‌نێر مه‌ڵحه‌می بیر و زه‌ینه‌

ورد به‌وه‌، چه‌نده‌ به‌ مانا قووڵه‌!
مه‌سه‌له‌ و گفتی قه‌لی ماقووڵه‌

بیكه‌ سه‌رمه‌شقی ژیان ئه‌و ئیشه‌
هه‌ر له‌سه‌ر داری نه‌وی هه‌ڵنیشه‌!
<> <> <> <>
هاته‌وه‌ بیری هه‌ڵۆ ڕابردووی
پاكی بووژانه‌وه‌ یادی مردووی

گوڵ كرا ڕایه‌خ و پایه‌ندازم
چه‌نده‌ ئاژوا له‌شی كێو ئاوازم

چه‌نده‌ ڕوانیمه‌ زه‌وی له‌و بانه‌
كێو و ده‌شت له‌و سه‌ره‌وه‌ چه‌ن جوانه‌

چه‌ن چكۆڵه‌ن په‌له‌وه‌ر له‌و به‌رزه‌
ئاخ كه‌ چه‌ن خوێڕیگره‌ ئه‌م عه‌رزه‌

چه‌نده‌ ڕاوی كه‌و و كه‌وباڕم كرد
دوژمنی تاقمی شمقاڕم كرد

كۆڵكه‌زێڕینه‌ وه‌كوو تاقی زه‌فه‌ر
ئاسمان بۆ منی به‌ست كاتی سه‌فه‌ر

حه‌وته‌وانان بوو میداڵی شه‌ڕی من
چه‌نده‌ شۆراوه‌ به‌ خوێن شاپه‌ڕی من

ئێسته‌ بۆ وا ڕه‌به‌ن و داماوم
من هه‌ڵۆ، چاو له‌ ده‌می قاڵاوم

ساكه‌ ئه‌و كاره‌ وه‌ها ساكاره‌
مه‌رگه‌ میوانی گه‌دا و خونكاره‌

هه‌وری ئاسمان بێ خه‌ڵاتم باشه‌
یا له‌شم خاشه‌ بكێشن واشه‌

كوتی وا ژینی درێژ پێشكه‌شی خۆت
گۆشتی منداره‌وه‌بوو هه‌ر به‌شی خۆت

ژینی كورت و به‌ هه‌ڵۆیی مردن
نه‌ک په‌نا بۆ قه‌لی ڕووڕه‌ش بردن

لای هه‌ڵۆی به‌رزه‌فڕی به‌رزه‌مژی
چۆن بژی شه‌رته‌، نه‌وه‌ک چه‌نده‌ بژی.

سواره‌ی ئیلـخانیزاده‌

خێڵی درۆ

ئێوه كێن؟ خێڵی درۆ!
گه‌لی ده‌م پڕ له هه‌را
نیشته‌جێی شاری به گرمه و دووكه‌ڵ
پێم بڵێن
ئێوه چكاره‌ن؟
چكه‌سن؟
ئێوه ئه‌ی كرمی كتێب
یاری غاری هۆده
به گه‌رووی قاسپه‌كه‌ری كه‌وتارێن
جاڕی كام گومبوو ئه‌ده‌ن وا به هه‌ڵپه و به ده‌هۆ؟
ئێوه
میراتگری كام جێ له‌وه‌ڕن؟
ئێوه
حاشارگری ڕووبه‌ندی وشه
بووكی بن تارای سوور
خوا نه‌كا بای به ته‌وژمی كوێستان
لابه‌رێ په‌رده له سه‌ر باڵاتان
ده‌ركه‌وێ هه‌ر ده‌كوژن دووراودوور.
ئێوه
كه‌ی شێری چیان؟
به‌رده‌ماوخۆری توڵه و گورگی گه‌ڕن
قاقڕه گیانه هه‌وای به‌ر پشتێن
شۆره‌كاتێكه كوژه‌ی خه‌ڵفی ده‌ست
زه‌لكه‌یه كۆڕه‌كه‌تان، ئێوه زه‌لن
هه‌ر به بایه‌ک ئه‌گه‌ڕێن بێ ده‌ربه‌ست
كام به‌یان به‌ربوو له به‌ندی شه‌وه‌زه‌نگ؟
كام كوله‌ی شۆڕ به نه‌فه‌ستان لاچوو؟
مل به به‌رمووری وشه‌ی ڕه‌نگاوڕه‌نگ!
كامه پێ كه‌وته پیاسه‌ی ڕێتان؟
ئێسته وا گرمه له كێوان به‌رزه
مێش ئه‌خاته له‌شی گا بووله‌رزه
ئێوه‌ن و ئێوه‌ن و لۆكه‌ی گوێتان
به‌سیه‌تی، به‌سیه‌تی
وا هات، وا چوو.

سواره‌ی ئیلخانیزاده
1347 (1968)

شار

گوڵم!
دڵم پڕه‌ له‌ ده‌رد وكوڵ
ده‌ڵێم بڕۆم له‌ شاره‌كه‌ت
ده‌ڵێم به‌ جامێ ئاوی كانیاوی دێیه‌كه‌م
عه‌لاجی كه‌م
كوڵی دڵی پڕم, له‌ ده‌ردی ئینتزاره‌كه‌ت!
وه‌ڕه‌ز بوو گیانی من له‌ شار و هاڕه‌هاڕی ئه‌و
له‌ ڕۆژی چڵكنی نه‌خۆش و تاو و یاوی شه‌و
ده‌ڵێم بڕۆم له‌ شاره‌كه‌ت
له‌ شاری چاو له‌ به‌ر چرای نێئۆن شه‌واره‌كه‌ت
بڕۆمه‌ دێ كه‌ مانگه‌شه‌و بزێته‌ ناو بزه‌م
چلۆن بژیم له‌ شاره‌كه‌ت
كه‌ پڕ به‌ دڵ دژی گزه‌م؟!
له‌ شاره‌كه‌ت، كه‌ ڕه‌مزی ئاسن و مناره‌یه‌
مه‌لی ئه‌وین غه‌واره‌یه؛‌
ده‌ڵێی له‌ ده‌وری ده‌ست و پێم
ئه‌وه‌ی كه ‌تێل و تان و ڕایه‌ڵه‌، كه‌له‌بچه‌یه‌
ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یكه‌ره‌ میسالی داوه‌ڵه‌
ئه‌وه‌ی كه داره‌تێله‌، مه‌زهه‌ری قه‌ناره‌یه!‌
له‌ شاره‌كه‌ت كه‌مه‌ندی دووكه‌ڵه‌
كه‌ دێته‌ ده‌ر له‌ ماڵی ده‌وڵه‌مه‌ند
وه‌ تیشكی بێ گوناهی خۆره‌تاو ئه‌خاته‌ به‌ند!
له‌ هه‌ر شه‌قام و كووچه‌یه‌ک شه‌پۆڕی شینه‌
دێ به‌ره‌و دڵم
ده‌ستی گه‌رمی ئاشنا نییه‌ كه‌ ئه‌یكوشم
ده‌ستی چێوییه!
له‌ شاره‌كه‌ت زه‌لیله‌ شێر،
باوی ڕێوییه‌
به‌ هه‌ر نیگایه‌ک و په‌تایه‌كه!‌
ده‌ڵێم بڕۆم له‌ شاره‌كه‌ت گوڵم!
گوڵم هه‌رێمی زۆنگ و زه‌ل
چۆن ئه‌بێته‌ جاڕه‌گوڵ؟
له‌ شاری تۆ
له بانی عه‌رشه‌ قۆنده‌ره‌ی دراو
شاره‌كه‌ت، ئاسكه جوانه‌كه‌م!
ته‌سكه‌ بو ئه‌وین و بۆ خه‌فه‌ت هه‌راو
كێ له‌ شاری تۆ، له‌ شاری قاتڵی هه‌ژار
گوێ ئه‌داته‌ ئایه‌تی په‌ڕاوی دڵ؟
منێ كه‌ گۆچی تاوی گه‌رمی به‌ر ده‌واره‌كه‌ی عه‌شیره‌تم
به‌ داره‌ته‌رمی كووچه‌ ته‌نگه‌كانی شاره‌كه‌ت
ڕانه‌هاتووه‌ له‌شم
بناری پڕ به‌هاری دێ
ڕه‌نگی سوور و شین ئه‌دا
له‌ شێعر و عاتیفه‌ی گه‌شم .

سواره‌ی ئیلـخانیزاده‌

من ده‌ترسم , كه‌ واته‌ هه‌م

ژیانم خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ ژیانی دووباره‌ ده‌ترسم

ئایینم خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ مه‌زه‌هه‌ب ده‌ترسم

یاسام خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ پۆلیس ده‌ترسم

عه‌شقم خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ ژن ده‌ترسم

مناڵم خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ ئاوێنه‌ ده‌ترسم

سڵاوم خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ زمان ده‌ترسم

من ده‌ترسم , كه‌ واته‌ هه‌م

من رۆژم خۆشده‌وێت

به‌ڵام له‌ رۆژگار ده‌ترسم.

 

ئه‌مه‌ شێعرێكی حوسێن په‌ناهی شاعیری كۆچكردووی فارسه‌

وه‌رگێڕ: جه‌واد حه‌یده‌ری